Discourses of unification and disintegration in the dramas of Botho Strauß and Dušan Kovačević

[J. Đ. Gojić]

375 str.

U doktorskoj disertaciji „Diskursi ujedinjenja i raspada u dramama Bota Štrausa i Dušana Kovačevićaˮ, analizira se književna obrada tranzicionih istorijskih događaja s kraja osamdesetih i početka devedesetih godina 20. veka, kroz drame koje indirektno reflektuju ujedinjenje Nemačke i raspad Jugoslavije sa fokusom na njegovim ishodima u Srbiji. Istraživanje ispituje na koji način dominantni društveno-politički diskursi utiču na (re/de)konstrukciju identiteta dramskih likova u dramama nemačkog autora Bota Štrausa i srpskog dramskog pisca Dušana Kovačevića. Analizirani korpus obuhvata šest drama: Posetilac, Završni hor i Ravnoteža Bota Štrausa, kao i Profesionalac, Urnebesna tragedija i Lari Tompson, tragedija jedne mladosti Dušana Kovačevića, napisanih u periodu od 1988. do 1996. godine. Prateći antropološke faze razvoja identiteta, kao i istorijski kontekst Nemačke i Srbije (bivše Jugoslavije), drame su kategorisane u tri grupe na predliminalne, liminalne i postliminalne. Shodno tome, najpre se sprovodi pojedinačna analiza drama, a zatim i komparativna interpretacija unutar definisanih vremenskih i kontekstualnih okvira. Istraživanje se zasniva na pojmu diskursa i ideologije, i teorijski se oslanja na poststrukturalističke, postmodernističke i antiesencijalističke teorije, kao i na performativne i antropološke studije. Ovakva interdisciplinarna postavka omogućava produbljeno sagledavanje procesualnih mehanizama oblikovanja i reprezentacije identiteta. Pokazuje se da istorijski tokovi ne samo što oblikuju dramske poetike oba autora, već i utiču na njihovu angažovanu poziciju. Oba pisca razvijaju specifičan objektivno-kritički vid angažmana, budući da u implicitnoj formi reflektuju društveno-političke prekretne događaje i pritom ne zauzimaju određene partijski ideološke pozicije, već svoju kritiku zasnivaju na univerzalnim humanističkim vrednostima, stavljajući čoveka u središte etičkog promišljanja. Prateći hronološki razvoj dramskih tekstova, utvrđuje se da je početna tačka krize identiteta kod Štrausovog dramskog subjekta Maksa iz drame Posetilac uporediva sa završnom tačkom razvoja Kovačevićevog lika Stefana Nosa u drami Lari Tompson, tragedija jedne mladosti. Ovim se uspostavlja ključna kontekstualna komparativna osa, pri čemu se pokazuje da dva naizgled suprotstavljena istorijska procesa, ujedinjenje i raspad, proizvode istovetne krize unutar dramske strukture.

The doctoral dissertation „Discourses of integration and disintegration in the plays of Botho Strauß and Dušan Kovačević“ examines the literary representation of transitional historical events from the late 1980s and early 1990s through dramatic works that indirectly reflect the unification of Germany and the break up of Yugoslavia, with a particular focus on its outcomes in Serbia. The research investigates how dominant socio-political discourses influence the (re-/de- )construction of identity in the plays of the German author Botho Strauß und the Serbian playwright Dušan Kovačević. The analyzed corpus includes six plays: Visitor (Besucher), The Final Chorus (Schlußchor) and the The Balance (Gleichgewicht) by Strauß, and The Professional, Tragedy Burlesque and Larry Thomspon, Tragedy of a Youth by Kovačević, written between 1988 and 1996. Following anthropological phases of identity development and considering the historical contexts of Germany and Serbia (former Yugoslavia), the plays are categorized into three groups: pre-liminal, liminal and post-liminal. Accordingly, the dissertation first conducts a close reading of each play, followed by a comparative interpretation within defined temporal and contextual frameworks. The study is grounded in the concepts of discourse and ideology, and theoretically informed by poststructuralist, postmodernist and antiessentialist theories, as well as by performative and anthropological studies. This interdisciplinary approach enables a nuanced understanding of the processual mechanisms underlying the formation and representation of identity. The analyses reveals that historical trajectories not only shape the poetics of both authors but also inform their engaged position. Both writers articulate a specific form of objective-critical engagements: they implicitly reflect pivotal socio-political developments without aligning themselves with particular party ideologies. Instead, their critique rests on universal humanistic values, placing the human being at the centre of ethical reflection. Tracing the chronological development of the plays, the study identifies a structural parallel between the identity crisis of Max, the protagonist in Strauß ́ Visitor, and the final stage of identity formation in Stefan Nos, the central character in Kovačević ́s Larry Thomspon, Tragedy of a Youth. This establishes a key contextual and comparative axis, demonstrating that two seemingly opposed historical processes, integration and disintegration, produce analogous crises within the dramatic structure.

Boto Štraus, Dušan Kovačević, drama, ujedinjenje Nemačke, raspad Jugoslavije, diskurs, ideologija, identitet, performativnost, angažovanost.

Botho Strauß, Dušan Kovačević, drama, German reunification, breakup of Yugoslavia, discourse, ideology, identity, performativity, engagement.

821.112.2-2.09 Strauß B.(043.3) 821.163.41-2.09 Kovačević D.(043.3)

Dramska dela

Tekst