Metaphorical conceptualization of the domain of mind in English and Serbian

[T N. Janevska]

IX, 276 str.

Istraživanje ima za cilj da primenom korpusne analize kontrastivno ispita proces metaforizacije ciljnog domena UMA u engleskoj i srpskoj građi. Um se sagledava onako kako je definisan u psihologiji i filozofiji, odnosno kao skup viših kognitivnih funkcija. Stoga se tema disertacije ograničava na kogniciju, te istu sagledava iz ugla kognitivne semantike. Teorijske osnove analize podrazumevaju Teoriju pojmovne metafore Lejkofa i Džonsona (1980) i Teoriju pojmovne metonimije Radena i Kevečeša (2007). Opis slikovnoshematskih odnosa oslanja se na Džonsonov (1987) rad. Odabrani teorijski okvir primenjuje se na građu ekscerpiranu iz elektronskih korpusa engleskog (COCA) i srpskog jezika (SrpKor2013). Obim analizirane građe podrazumeva 14000 preuzetih primera po jeziku, među kojima je zabeleženo 7316 metaforičkih jezičkih izraza u engleskoj i 5367 izraza u srpskoj građi. Rezultati su sagledani kvalitativno, uz osvrt na frekventnost upotrebe izvornih domena. Metaforičnost se određuje prema proceduri MIPVU (Sten i dr. 2010) i njenoj dopuni (Bogetić i dr. 2019), ali je zbog učestale personifikacije primenjena i klasifikacija personifikacija (Dorst i dr. 2011). Metaforički izrazi razvrstani su u odgovarajuće izvorne domene, nakon čega su formulisane pojmovne metafore. Opis atestiranih metafora vrši se na osnovu stepena konvencionalnosti, jezičke forme, signalizovanosti, nivoa opštosti i prirode znanja. Nalazi dobijeni za dva jezika se potom porede ne bi li se uvidele sličnosti i razlike u metaforama generičkog i specifičnog nivoa. Sprovedena analiza pokazuje da se u slučaju obe građe na najvišem nivou apstrakcije izdvajaju metaforičke reprezentacije UMA kao SADRŽATELjA, POJAVE i MATERIJE. Njihova razgranata struktura ista je u obe građe, te je hipoteza o zajedničkim izvornim domenima validna. Generički nivo apstrakcije je isti u oba jezika, dok specifični nivo otkriva preklapanja u mnogim slučajevima. Broj slikovnoshematskih odnosa pokazao se kao znatno širi od onog koji je trenutno dostupan u literaturi.

The study offers results of a corpus analysis that compares metaphorical representations of the target domain of MIND in English and Serbian data sets. The mind is understood as a general term for higher cognitive processes. The focus of this research is thus directed to cognition, and the framework used to explicate it is the field of cognitive semantics. The study is based on Lakoff and Johnson’s (1980) Conceptual Metaphor Theory and The Theory of Conceptual Metonymy by Radden and Köevecses (2007). The treatment of underlying image schemas is aided by Johnson’s work (1987). The chosen theoretical framework is applied to the set of 14000 examples per language taken from COCA and SrpKor2013. English data set contains 7316 metaphorical linguistic expressions while Serbian data set contains 5367 expressions. The study takes the qualitative approach and reports the frequency of the source domains. The material is analyzed according to MIPVU (Steen et al. 2011) and the guidelines regarding its application to Serbian given in Bogetić et al. (2019). The examples containing personification are classified following the typology offered by Dorst et al. (2011). The descriptions of the mappings involve several parameters: cognitive function, degree of conventionality, linguistic form, presence of signals, level of generality and the type of information that is mapped. The results obtained for the two data sets are compared in order to see if there are any correspondences in generic and specific- level metaphors. At the highest level of abstraction, the MIND is understood as a CONTAINER, PHENOMENON or MATTER, their specific realizations were confirmed in both sets, which means that the domain of MIND is structured by the same source domains in English and Serbian. While the generic-level metaphors are the same and consistent with prior observations, the specific-level challenges the accepted views, since similarities were found at this level. The number of image schemas observed in the study exceeds the number in existing cognitivist literature.

domen UMA, kognicija, pojmovna metafora, pojmovna metonimija, engleski jezik, srpski jezik

the domain of MIND, cognition, conceptual metaphor, conceptual metonymy, English, Serbian

811.111'373.612.2:811.163.41'373.612.2(043.3)

engleski jezik

Tekst